Miasto

Warszawa

Konsekwencje i koszty rozpadu rodziny

"Stabilne, szczęśliwe małżeństwo jest dla dorosłego człowieka najlepszą ochroną przed chorobą i przedwczesną śmiercią, a dla dziecka najlepszym źródłem stabilności emocjonalnej i zdrowia psychicznego" - powiedział prof. William Doherty.


Michał A. Michalski


Konsekwencje i koszty rozpadu rodziny

Fot. pixabay.com

Rewolucja rozwodowa i jej skutki
Myśląc o najważniejszych zdarzeniach ostatnich stuleci, które odcisnęły piętno na naszej rzeczywistości, na plan pierwszy zapewne wysuwają się takie dramatyczne wydarzenia jak pierwsza i druga wojna światowa, rewolucja francuska lub październikowa. O wiele rzadziej, jeśli w ogóle, wskazuje się na wprowadzenie rozwodów, które dla pokoleń żyjących dzisiaj są częścią świata, jaki znamy i w jakim żyjemy. I dlatego też na pewno niewiele osób postrzega to zdarzenie jako wyjątkowe, a tym bardziej jako rewolucję…
Gdy jednak spojrzymy na wpływ, jaki rozwody miały i mają na całe społeczeństwo, na rodziny oraz na pojedyncze osoby, to może się okazać, że takie określenie wcale nie jest przesadzone. Pomocą w uświadomieniu sobie ich dalekosiężnych i negatywnych skutków może być ukazanie wielowymiarowego znaczenia rodziny dla rozwoju i funkcjonowania zarówno całej społeczności, jak i jej poszczególnych członków: trzeba jednoznacznie stwierdzić, że to rodziny zapewniają społeczeństwu trwanie i rozwój poprzez rodzenie, wychowywanie i wyposażanie w różne kompetencje i umiejętności nowych obywateli. Oznacza to, że rozpad rodziny, który coraz częściej dokonuje się wskutek decyzji o rozwodzie, wpływa na to, w jakich warunkach i w jaki sposób przebiega formowanie młodego pokolenia. 
Jeśli chodzi o konsekwencje rozwodu, warto zwrócić uwagę na to, że dotyczą one wielu wymiarów życia poszczególnych osób, ich rodzin i całych społeczności. Ograniczając się tylko do perspektywy jednostkowej, należy wskazać na skutki rozpadu rodziny dla zdrowia psychicznego, fizycznego czy sytuacji ekonomicznej zarówno dorosłych, jak i dzieci. 

Konsekwencje dla zdrowia psychicznego
Gdy spojrzymy na badania, które analizują wpływ rozwodu na kondycję psychiczną, to należy zauważyć, że jest on uznawany za jeden z najważniejszych stresorów, czyli bodźców powodujących stres, który ma zarazem krótkotrwały i długotrwały charakter. Różne źródła zwracają ponadto uwagę na to, że osób rozwiedzionych w porównaniu z tymi, które żyją w małżeństwach, zdecydowanie częściej dotykają takie problemy jak: depresja, problemy z samoakceptacją, stany lękowe, niższa satysfakcja z życia oraz pozbawienie poczucia sensu. Do tego należy jeszcze dodać pogorszenie relacji z otoczeniem, nadużywanie alkoholu i substancji psychoaktywnych, a także niekiedy myśli i próby samobójcze. Ciekawy obraz wyłania się także z badań, które analizowały statystyki dotyczące osób trafiających do szpitali psychiatrycznych. Wynika z nich, że najwyższe wskaźniki hospitalizacji dotyczą osób rozwiedzionych, a najniższe odnoszą się do osób żyjących w małżeństwie. Innym ważnym spostrzeżeniem jest to, że konsekwencje rozwodu dotyczą także osób, które ponownie weszły w związek małżeński. 

Konsekwencje dla zdrowia fizycznego 
Sytuacja wygląda podobnie, gdy chodzi o wpływ rozwodu na zdrowie fizyczne, co wynika z faktu, że nasze samopoczucie psychiczne i fizyczne oddziałują na siebie wzajemnie. Choroby oczywiście dotykają wszystkich ludzi, jednak według dostępnych badań okazuje się, że rozpad rodziny stanowi czynnik zwiększający ryzyko zachorowań, co pozwala stwierdzić, że „w długim okresie zdrowie fizyczne rozwodników jest widocznie gorsze od zdrowia osób w związkach małżeńskich”.
Oznacza to m.in., że osoby rozwiedzione częściej zgłaszają dolegliwości zdrowotne, częściej dotknięte są przewlekłymi schorzeniami oraz częściej pobierają zasiłki wynikające z niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia. Inne interesujące badania wskazują na częstsze występowanie chorób nowotworowych u osób rozwiedzionych, a szczególnie duże różnice w tym obszarze występowały u mężczyzn . Do ciekawych wniosków, doprowadziły też badania badaczy Dupre i Meadows, którzy podjęli długookresową analizę zależności między stanem cywilnym a rozwojem poważnych chorób, z uwzględnieniem takich schorzeń, jak ataki i zawały serca, cukrzyca oraz nowotwory. Jak wynika z tych badań, długość trwania małżeństwa ma zauważalny, korzystny wpływ na zdrowie. Oznacza to, że „rozwój chorób pojawiających się i rozwijających z wiekiem jest tym wolniejszy, im dłużej dana osoba żyła w stabilnym związku” . 
Gdy chodzi o zdrowie, to warto jeszcze przywołać analizy, według których wskaźniki śmiertelności są wyższe w odniesieniu do osób samotnych i rozwiedzionych . 

Wpływ rozwodu na życie i zdrowie dzieci
Jeśli chodzi o wpływ rozwodu na dzieci, to na podstawie dostępnych dziś badań nie ma wątpliwości co do negatywnego, wielowymiarowego wpływu na tę grupę. Wśród wniosków na ten temat najdobitniejszym potwierdzeniem jest konkluzja jednego z badań, według którego 
„negatywne skutki zdrowotne i stres, jaki powoduje [rozwód rodziców], bywają według wielu autorów bardziej szkodliwe dla dziecka. niż śmierć jednego z rodziców” . 
Jak wynika z innych badań, przeprowadzonych w Szwecji, ryzyko pojawienia się chorób psychicznych jest ponad dwukrotnie wyższe w odniesieniu do dzieci, które wychowywane są przez jednego rodzica w porównaniu z tymi, które są wychowywane przez dwoje rodziców . Inne analizy, dotyczące konsekwencji dla edukacji, wskazują, że 
„rozwód rodziców zmniejsza prawdopodobieństwo ukończenia szkoły średniej przez chłopców o 39% i o 34% przez dziewczęta” . 
Ponadto, inne wyniki badań potwierdzają, że „kumulacja negatywnych emocji i zachowań skutkuje tym, że wśród dzieci, których rodzice się rozwiedli, częściej występują zachowania antyspołeczne i predyspozycje przestępcze, przy czym największe ryzyko aresztowania przypisuje się grupie wychowującej się bez ojca” . 
Inne dostępne źródła z kolei podają, że dzieci, których rodzice podjęli decyzję o rozwodzie, są bardziej skłonne do podejmowania zachowań ryzykownych, takich jak np. nadużywanie alkoholu, nikotyny czy narkotyków, przejawiają mniejszą skłonność do zawierania małżeństw, a tworzone przez nie związki małżeńskie są bardziej podatne na separację lub rozwód . 

Ekonomiczne konsekwencje rozwodów
Jak wynika z analiz zespołu badaczy (Roberts, Stafford, Duffy, Ross i Unell), wskutek rozpadu rodziny wzrasta ryzyko ubóstwa wśród dzieci, obniżają się ich wyniki w nauce oraz pogarsza się ich zdrowie  . Potwierdzenie znaczenia trwałej, pełnej rodziny dla rozwoju dzieci i ich perspektyw edukacyjnych oraz ekonomicznych znajdujemy także w badaniu Economic Mobility Project, których autorami są Thomas DeLeire i Leonard Lopoo. Autorzy ci zauważają, że „cechy rodzin, włączając w to tak różne czynniki jak styl wychowania (parenting), rodzicielskie aspiracje oraz środowisko sąsiedzkie, w którym rodziny żyją, oddziałują na formowanie kapitału ludzkiego dzieci. Szczególnie struktura rodziny, w której dziecko dorasta, może mieć tak duży wpływ jak dochód, a może i większy, na dalsze osiągnięcia ekonomiczne” . 
W powyżej przywołanych badaniach prowadzonych przez różne zespoły, w różnych latach i miejscach, wyraźnie ujawnia się przemożny wpływ decyzji o rozwodzie na warunki życia i rozwoju zarówno dorosłych, jak i dzieci. Patrząc przez pryzmat ekonomii, okazuje się więc, że gdy rozpada się rodzina, to osłabieniu ulega m.in. kondycja gospodarstwa domowego, które wspólnie prowadzili małżonkowie. To z kolei prowadzi do negatywnego wpływu rozwodów na poziom życia, wynikający z kondycji gospodarki, która stanowi przecież system naczyń połączonych. 
W tym kontekście przydatną ilustracją, która może uzupełnić ten wielowymiarowy obraz konsekwencji rozwodu – nie tylko dla członków rodziny, ale także całego społeczeństwa –  może być poziom kosztów rozpadu rodzin i małżeństw w Polsce, który po raz pierwszy został oszacowany w 2021 roku przez zespół badaczy, w którego skład także weszli eksperci Instytutu Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie. Jak pokazują ich obliczenia, koszt rozwodów, jaki wszyscy ponosimy każdego roku, to kwota rzędu 5,7 mld złotych. Oznacza to, że w roku 2019 koszt na obywatela to blisko 150 zł rocznie, w przeliczeniu na jednego podatnika to już blisko 210 zł, a gdy uwzględnimy tylko osoby w wieku produkcyjnym, to każda z nich co roku oddaje ze swoich dochodów prawie 250 złotych.


Prof. Michał Adam Michalski - kulturoznawca, etyk gospodarczy, badacz współzależności między kulturą, rodziną i gospodarką, ekspert Polskiego Forum Rodziców. Profesor nadzwyczajny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prezes Fundacji Instytut Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie.

Reklama
Government
Government text

Polityka prywatności, Regulamin